“You can’t always get what you want.”
— The Rolling Stones
Als we iets heel graag willen, vergeten we weleens dat er ook nog een ander is, en dat er meerdere wegen naar Rome leiden. We kunnen behoorlijk vast komen te zitten in onze strategie, in datgene wat we willen, en ondertussen de verbinding verliezen met waarom we iets eigenlijk zo graag willen: onze behoeften.
Hoe meer we ons vastbijten in één bepaalde uitkomst, hoe kleiner de ruimte wordt voor creatieve oplossingen. Het moet op deze manier, met deze persoon, en liefst nu. En als de ander daar niet in meegaat, dan hebben we allerlei tactieken om het alsnog op onze wijze voor elkaar te krijgen.
Binnen Geweldloze Communicatie maken we een onderscheid tussen strategieën en behoeften. We kunnen misschien niet altijd precies krijgen wat we willen. De vraag is of we wel iets kunnen proberen, zodat we krijgen wat we nodig hebben.
Als we iets op onze manier willen…
Stel, je werkt samen met een collega aan een project en je wacht al een tijdje op zijn bijdrage. De deadline komt dichterbij en je wilt verder. Je hebt behoefte aan voortgang, duidelijkheid en misschien ook wat meer gedeelde verantwoordelijkheid. Alleen ben je je op zo’n moment onder alle werkdruk lang niet altijd van bewust van je behoeften. Wat je vooral denkt is: hij moet dat stuk gewoon afmaken. Dus stuur je een berichtje: “Lukt het je om het vandaag eindelijk af te maken?” Of iets vriendelijker: “Zou fijn zijn als ik vandaag nog verder kan…” Misschien neem je het uiteindelijk zelf maar over. Of zet je extra druk: “Als ik het vandaag niet heb, dan houd ik jou verantwoordelijk voor de gevolgen!”
Als we iets op onze manier willen, kunnen we gaan eisen, hinten, overtuigen, vleien, onderhandelen of dreigen. Allemaal manieren om onze strategie, datgene waarvan wij denken dat er moet gebeuren, voor elkaar te krijgen. En vaak werkt het nog ook! Je collega levert het stuk misschien alsnog meteen aan, of je partner gaat misschien toch met frisse tegenzin, mee naar dat etentje waar die eigenlijk te moe voor was.
De vraag is alleen wat er ondertussen met de relatie gebeurt. Misschien krijgen dan wel wat we wilden, alleen doet de ander doet wat we vragen omdat hij van het gezeur af wil, zich schuldig voelt, bang is voor gedoe of gewoon geen zin heeft in discussie. En als we onderliggend behoefte hadden aan ondersteuning, samenwerking, betrokkenheid of verbinding raken we eigenlijk daar juist verder van verwijderd. Op een bepaald moment kan dat zich tegen ons keren. De ander luistert niet meer, zegt ‘ja’ en doet ‘nee’, trekt zich terug of gaat bewust of onbewust saboteren.
Als we verbinding willen…
Marshall Rosenberg moedigde ons aan om twee vragen te stellen als we iets gedaan willen krijgen: “What do I want the other person to do?” en direct daarna “What do I want their reasons to be for doing it?”.
In Geweldloze Communicatie willen we niet dat iemand iets voor ons doet uit plichtsbesef, angst, schuldgevoel of de verwachting van een beloning. We willen niet dat iemand zichzelf geweld aandoet alleen maar om te doen wat wij willen. De intentie in Geweldloze Communicatie is verbinding, niet gelijk hebben of onze zin krijgen. We zijn gericht op wat er op dit moment leeft en staan open voor de gevoelens en behoeften van de ander.
Een verzoek in Geweldloze Communicatie is een uitnodiging om vrijwillig bij te dragen aan ons welzijn, vanuit het natuurlijke plezier dat we ervaren in het mooier maken van elkaars leven. Dat wil niet zeggen dat we niet meer mogen willen dat onze collega dat stuk afmaakt, onze partner zijn telefoon weglegt of dat er eindelijk een besluit wordt genomen. We kunnen daar nog steeds heel helder om vragen. Het verschil zit in onze intentie en in onze bereidheid om te horen wat er bij de ander leeft.
Als onze strategie niet werkt, zijn er misschien andere mogelijkheden. We krijgen niet precies what we want, maar kunnen misschien wel een manier vinden om te zorgen voor what we need.
Van behoefte naar strategie en verzoek
Strategieën zijn verschillende concrete manieren waarop we een behoefte kunnen vervullen. Voor iedere behoefte zijn altijd meerdere strategieën mogelijk. Als we bijvoorbeeld behoefte hebben om te ontspannen, dan gaat de één in bad liggen, de ander Netflixen, en weer iemand anders 100 kilometer wielrennen. We delen als mensen allemaal dezelfde behoeften, en we verschillen in de manieren waarop we die proberen te vervullen. Een verzoek is een concreet voorstel voor zo’n strategie, aan jezelf of aan een ander.
Het onderscheid tussen een behoefte en een strategie is belangrijk. Als we denken dat er maar één manier is waarop onze behoefte vervuld kan worden, raken we makkelijk gehecht aan die ene oplossing. Dan wordt onze strategie al snel iets wat moet gebeuren. De P.L.A.T.O.-check kan helpen om het verschil te herkennen.
Zit er een Persoon, Locatie, Actie, Tijd of Object in wat je een behoefte noemt, dan heb je eigenlijk al een strategie in gedachten. “Ik heb behoefte dat jij vanavond thuis bent” klinkt misschien als een behoefte, maar bevat een persoon, een actie en een tijd. Daaronder kan behoefte liggen aan contact, gezelschap, steun of duidelijkheid. En voor die behoeften zijn allerlei andere strategieën denkbaar. Misschien hoeft het dus niet per se die ene persoon te zijn, op dat ene moment, die precies doet wat jij in gedachten had. De vraag is steeds: wat kun jij zelf concreet doen of aan een ander verzoeken om voor je behoeften zorg te dragen?
Verschillende soorten verzoeken
Voordat je een verzoek doet, helpt het om even stil te staan bij wat je eigenlijk uit het gesprek wilt halen. Wil je dat iemand iets doet? Wil je weten of de ander je begrijpt? Of wil je juist beter begrijpen wat er bij de ander speelt? Binnen Geweldloze Communicatie maken we onderscheid tussen verbindingsverzoeken en actieverzoeken.
Verbindingsverzoeken in Geweldloze Communicatie
Welicht herken je de situatie dat je je heel redelijk en helder hebt uitgesproken, en de ander toch eerder geïrriteerd dan enthousiast reageert. Op zo’n moment helpt het meestal niet om je verzoek nog een keer, iets harder of duidelijker, te herhalen. Waarschijnlijk is er eerst verbinding nodig. Voor veel mensen is het belangrijk dat er oprecht naar ze wordt geluisterd voordat er ruimte is om naar jouw verhaal te luisteren. Empathy before education, of: connectie voor correctie.
Een verbindingsverzoek kan heel eenvoudig zijn. Je kunt checken of de ander je goed heeft begrepen, of je verplaatst je aandacht naar de ander: “Hoe is dit voor jou?” of “Hoe zie jij dit?”. Je zoekt dan geen concrete actie, maar contact, helderheid, begrip, erkenning, waardering of empathie.
Actieverzoeken in Geweldloze Communicatie
Van daaruit kun je een actieverzoek doen: een concreet voorstel voor iets waarvan je hoopt dat het bijdraagt aan je behoefte. Bijvoorbeeld: “Ben je bereid om morgen om 9.00 uur te bellen? Een handig ezelsbruggetje daarbij is SPUN. Een actieverzoek is zo specifiek mogelijk, zodat de ander weet wat je vraagt. Het is positief geformuleerd: je zegt wat je wél wilt in plaats van wat je niet wilt. Het is uitvoerbaar en nee is OK.
Vooral die laatste is interessant. Want wat gebeurt er met jou als de ander ‘nee’ zegt? Kun je nieuwsgierig blijven naar wat er achter die nee zit? Kun je vragen: “Wat zou voor jou wel werken?”. Hoe concreter je eerste verzoek was, hoe makkelijker het voor de ander is om met een werkbaar tegenvoorstel te komen.
Jouw of mijn huisje?
Bij het doen van een verzoek kan het verder helpen om jezelf af te vragen: in wiens ‘huisje’ zit ik eigenlijk met mijn aandacht? Vaak zitten we vooral in ons eigen huisje. Je probeert onder woorden te brengen wat jij hebt waargenomen, wat jij voelt en nodig hebt en wat jij de ander zou willen vragen. “Kun je je voorstellen wat dit met mij doet?” Of, wanneer je iets concreets wilt vragen: “Ben je bereid om morgen om mij om 9.00 uur te bellen?”.
Je kunt je aandacht ook verplaatsen naar het huisje van de ander. Wat gebeurt daar? Hoe heeft de ander de situatie ervaren? Wat voelt diegene en wat is voor hem of haar belangrijk? “Wat doet het met jou als ik dit zeg?” Of: “Klopt het dat je hier teleurgesteld over bent omdat je behoefte had aan duidelijkheid?”.
Ook als je samen naar een oplossing zoekt, kun je tussen die twee huisjes heen en weer bewegen. “Dit is wat voor mij zou werken, hoe is dat voor jou?” Of: “Wat zou voor jou werken?”. Zo bewegen we in een gesprek steeds tussen wat er in mij leeft en wat er in jou leeft, tussen verbinding en actie. We hoeven onze eigen behoeften daarbij niet los te laten. We zoeken of er een manier is te bedenken die rekening houdt met wat voor ons allebei belangrijk is.
Verzoeken als praktische spiritualiteit
Marshall Rosenberg sprak over Nonviolent communication als een vorm van praktische spiritualiteit: levensenergie en liefde die zichtbaar worden in ons handelen. Nonviolence is daarbij geen passieve houding, maar een kracht voor verandering die op de eerste plaats begint bij en in onszelf.
We groeien op in systemen waarin we leren dat niet ieders behoeften er evenveel toe doen. Dat we moeten gehoorzamen aan wie boven ons staat en macht kunnen uitoefenen over wie onder ons staat. Ook leren we soms onze eigen behoeften opzij te zetten, of juist die van een ander minder belangrijk te maken. Rosenberg ontwikkelde Geweldloze Communicatie mede als een manier om deze ‘culturele training’ te doorbreken en weer in contact te komen met onze behoeften, die hij zag als “the divine energy” van het leven.
Verzoeken doen in Geweldloze communicatie is daar een concrete vorm van. We nemen onze eigen behoeften serieus, zonder de ander verantwoordelijk te maken voor de vervulling ervan. We spreken uit wat we graag willen en blijven tegelijkertijd open voor de behoeften van de ander.
Van wat je wilt naar wat je nodig hebt
Een verzoek in Geweldloze communicatie is dus geen vriendelijke manier om alsnog onze zin te krijgen. We weten misschien heel goed wat we willen, maar proberen contact te houden met de behoefte die daaronder ligt en met wat er bij de ander leeft. Soms krijgen we dan niet exact en meteen waar we om vroegen. Dan kunnen we terug naar de behoefte. Waarom was dit zo belangrijk voor mij? En als deze strategie niet werkt, welke andere mogelijkheden zijn er?
De collega levert het stuk vandaag niet aan, maar er komt een goed gesprek op gang over realistische prioriteiten en verantwoordelijkheden. Je partner gaat niet mee naar dat etentje, maar je vrienden komen bij jullie thuis spelletjes spelen en sushi eten, en je hebt een hele fijne avond. En soms loopt het ook gewoon anders dan je graag zou willen, en voel je je daar teleurgesteld of verdrietig over. Behoeften hoeven niet altijd vervult te worden, ze willen vooral graag erkent worden.
“You can’t always get what you want
But if you try sometimes, well, you might find
You get what you need“
— The Rolling Stones