Het delen van gevoelens kan erg opluchten. Het helpt om dingen die we meemaken een plek te geven en het heeft een verbindend effect in de communicatie. Als we ons kwetsbaar opstellen versterkt en verdiept dit onze relaties. De woorden die we kiezen voor het uiten van gevoelens zijn daarbij wel van belang. Want misschien merk je wel eens dat je je gevoelens uitspreekt en dat dit helemaal geen verbindend effect heeft. In plaats van begrip of erkenning ontvang je weerstand of irritatie. En vervolgens word je zelf nog bozer of verontwaardigder. Hoe kan dat?
De kans is groot dat je bent vastgelopen in wat binnen Verbindende of Geweldloze communicatie “quasi-gevoelens” genoemd worden. Omdat quasi-gevoelens meestal een oordeel bevatten over een ander, roepen ze eerder weerstand en irritatie op dan empathie en begrip.
Wat zijn quasi-gevoelens?
Quasi-gevoelens of quasi-emoties zijn als het ware gedachten vermomd als gevoelens. Ze worden daarom ook wel ‘gedoelens’ genoemd. Het zijn woorden die niet zozeer uitdrukken hoe we ons zelf van binnen voelen, maar meer iets zeggen over wat we denken of vinden van een ander. Het zijn uitingen van interpretaties, analyses en oordelen uit ons hoofd, in plaats van uitingen van wat we voelen in ons hart.
Quasi-gevoelens zitten diep verweven in onze taal, en we zijn er erg aan gewend ze te gebruiken. Voorbeelden van quasi-gevoelens zijn “Ik voel me genegeerd”, “Ik voel me niet gehoord”, “Ik heb het gevoel dat je me niet serieus neemt”, “Ik vind dat ik niet gewaardeerd word”, “Ik voel me niet gerespecteerd”, “Ik voel me verraden” etc.
Hoewel deze uitingen lijken te gaan over wat jij voelt, zeggen we eigenlijk “Jij negeert me”, “Jij ziet mij niet”, “Jij neemt me niet serieus”, waardoor de ander het idee heeft dat ie wordt aangevallen en in de tegenaanval of de verdediging gaat.
Van “Ik voel me omdat jij…” naar “Ik voel me omdat ik…”
Een belangrijk inzicht uit Geweldloze communicatie van Marshall Rosenberg (Nonviolent communication) is dat een ander nooit de oorzaak kan zijn van hoe jij je voelt. Natuurlijk, wat een ander zegt of doet kunnen we afkeuren en kan zeker de trigger of aanleiding zijn van hoe we ons voelen, echter de onderliggende oorzaak van ons gevoel is altijd een behoefte van onszelf die wel of niet vervuld is.
Dit verklaart waarom je je de ene keer blij of opgelucht zou kunnen voelen als een collega een beslissing maakt zonder eerst met jou te overleggen. Misschien zijn jouw behoeften aan voortgang en focus op dat moment vervuld, en daarom vind je die collega dan “zelfstandig” of “pro-actief”. Op een ander moment zou je over exact hetzelfde gedrag van je collega irritatie of onzekerheid kunnen voelen, omdat jouw behoefte aan betrokkenheid of samenwerking niet zijn vervuld. En dan vind je die collega ineens “onprofessioneel” en “geen teamplayer”. Het gedrag van je collega is in beide gevallen exact hetzelfde, toch is jouw gevoel 180 graden anders omdat je een andere behoefte hebt op dat moment.
In Geweldloze communicatie zouden we in dit voorbeeld daarom niet zeggen “Ik voel me genegeerd (quasi-gevoel) omdat jij je beslissing niet met mij hebt afgestemd (verwijt)”. In plaats daarvan zouden we kunnen zeggen “Als jij deze beslissing maakt zonder met mij af te stemmen (waarneming), dan voel me verbaasd/onzeker (gevoel) omdat afstemming/inspraak (behoefte) voor mij belangrijk is. Zou je me bij de volgende zending een dag vantevoren willen bellen om te overleggen (verzoek)?”
Als we ons uitdrukken in quasi-gevoelens leggen we verantwoordelijkheid voor hoe wij ons voelen bij een ander. In Geweldloze communicatie nemen we graag zelf eigenaarschap over onze gevoelens en behoeften.
Hoe kun je quasi-gevoelens herkennen?
Er zijn verschillende manier om quasi-gevoelens te onderscheiden van echte gevoelens:
- Na de zin “Ik heb het gevoel dat …” volgt meestel een quasi-gevoel, omdat er impliciet een “door jou” op volgt. Bijvoorbeeld: “Ik heb het gevoel dat ik word buitengesloten” (gedachte) in plaats van “Ik voel me alleen of verdrietig” (gevoel).
- Woorden met “on” of “niet”, zoals “Ik voel me ongehoord” of “niet gerespecteerd” (door jou), zijn tevens vaak quasi-gevoelens. Ze drukken iets uit wat er niet goed is aan een ander, en niet wat dit met ons doet (gevoel) en waarom (behoefte).
- Een gevoel kun je uitbeelden zonder er iemand anders bij te betrekken. Zodra je er iemand anders bij nodig hebt om het uit te beelden is het doorgaans een quasi-gevoel.
Quasi-gevoelens en polarisatie in de samenleving
Dit mechanisme van de schuld van hoe wij ons voelen bij een ander leggen geldt zowel in persoonlijke relaties als op grotere schaal in de samenleving. Sociale media, nieuwsplatformen en talkshows versterken quasi-emoties door te sturen op verontwaardiging: content die boosheid of frustratie oproept, een ander de schuld geeft en laat zien hoe anderen worden beloond of bestraft, leveren veel kliks en kijkers op. Mensen voelen zich “in de steek gelaten door de elite” of “bedreigd door <groep xyz>”. Net als in de interpersoonlijke communicatie wordt de taal beschuldigend, en worden ‘gevoelens’ als wapens ingezet in plaats van als bruggen.
Tijdens discussies over het Midden-Oosten, migratie, diversiteit en klimaatbeleid voelen mensen zich snel “aangevallen” en reageren ze met een verontwaardigde emotionele lading. In plaats van dialoog ontstaat een strijd tussen kampen: wij tegen zij. In plaats van dat de focus ligt op behoeften die voor ons allemaal herkenbaar zijn en waarop we met elkaar zouden kunnen verbinden als mens (denk aan gezondheid, zelfexpressie, veiligheid, autonomie, vrijheid, zorgzaamheid, erbij horen), verhardt de polarisatie en verdwijnt de nuance en wederzijds begrip.
Onderzoek laat zien dat dit mechanisme door algoritmes van sociale media versterkt wordt, omdat verontwaardiging de motor van clicks en engagement is. Het is het verdienmodel geworden. Recent wetenschappelijk onderzoek laat bovendien zien dat dit proces online nog vele malen sterker is, omdat werking van social media ’emotioneel reactief delen’ versterkt, waardoor we niet meer met aandacht en nuance lezen en luisteren.
Leer meer over Geweldloze Communicatie
Wil je leren hoe je conflicten transformeert naar verbinding en je communicatie zonder verwijt vormgeeft? In onze trainingen leren we mensen, teams en organisaties gevoelens te herkennen en te koppelen aan behoeften, quasi-emoties en gedoelens te ontmaskeren en constructief omgaan met irritatie en meningsverschillen. Schrijf je in voor een training Geweldloze Communicatie van Equanimity en ontdek hoe je persoonlijk én professioneel verbinding versterkt en conflicten en polarisatie kunt verminderen.