Geweldloos verzet en Verbindend gezag worden soms verward met Geweldloze of Verbindende communicatie. Dat is begrijpelijk, omdat beide benaderingen geworteld zijn in dezelfde principes van Nonviolence. Lees hier wat ze voor jou als ouder kunnen betekenen, en wat Equanimity hierover te bieden heeft.
Perfecte ouders bestaan niet
Als gescheiden ouder van drie tieners en een vriendin met twee tienerdochters kan ik met enige voorzichtigheid zeggen: ik doe veel ervaring op met allerlei varianten van opvoedstress. Subtiele oogrollen, discussies over bed- en schermtijden, verschillende regels, verschillende dynamieken, uitdagend gedrag… en ergens daartussen probeer je dan als ouder kalm, liefdevol en consequent te blijven. En dat lukt niet altijd even goed.
In mijn zoektocht naar hoe het dan wel kan, luister ik regelmatig naar de De Geweldloze Podcast. Eerlijk is eerlijk: in het begin vond ik de presentatoren Marieke van Ginneken en Ilse van den Heuvel een beetje irritant, maar inmiddels heb ik veel van deze podcast over Gewelloos verzet opgestoken juist omdat ze zichzelf blijven en ook hun eigen geklungel niet verbergen.
Via de podcast kwam ik uit bij het werk van Haim Omer en zijn benadering van Geweldloos verzet en Verbindend gezag, een aanpak die ouders helpt om hun positie in te nemen zonder strijd. Wat mij daarin aanspreekt, is dat het niet gaat om perfect ouderschap, maar om volhouden, aanwezig blijven en niet opgeven.
Wat is geweldloos verzet?
Geweldloos verzet is een manier van opvoeden waarin ouders duidelijk stelling nemen tegen onacceptabel gedrag, zonder gebruik te maken van dwang en straffen of belonen. Het is een vorm van actief, betrokken ouderschap waarin je als ouder laat zien: tot hier en niet verder, zonder de relatie te beschadigen.
De kern van Geweldloos verzet is dat je accepteert dat je geen controle hebt over het gedrag van je kind, maar alleen over je eigen handelen. In plaats van te proberen je kind te veranderen, werk je aan het versterken van je eigen aanwezigheid en emotieregulatie als ouder. Je laat zien dat je aanwezig blijft, dat je bepaald gedrag niet accepteert en dat je tegelijk de relatie met je kind niet opgeeft. Doordat Geweldloos verzet grenzen en verbinding combineert, ontstaat er een vorm van gezag die niet gebaseerd is op macht, maar op relatie. Daarom wordt het tegenwoordig ook wel Verbindend gezag genoemd.
Ouderschap als anker
Een belangrijk uitgangspunt van Geweldloos verzet is dat van de ouder als anker. In een snel veranderende wereld die voor kinderen soms overweldigend en onvoorspelbaar is, hebben kinderen volwassenen nodig die stevig blijven staan temidden van de storm van een onzekere wereld, veranderende sociale structuren in wijken, (social) media en gezinssituaties.
Wanneer een kind afdwaalt of destructief gedrag laat zien, verliezen we als ouder soms onze invloed en kunnen we ons machteloos gaan voelen. Onze neiging is dan vaak om strenger of dominanter te worden of juist los te laten of op te geven. Beide reacties versterken meestal het probleem.
Geweldloos verzet biedt hier een derde, alternatieve weg geïnspireerd op het gedachtegoed van Nonviolence. In plaats van meer controle of meer afstand, gaat het om het herstellen van de ouderlijke aanwezigheid (de waakzame zorg). Dat vraagt dat ouders eerst zelf stevig staan, zodat ze niet worden meegetrokken in de dynamiek van hun kind.
Die verankering rust op vier pijlers: aanwezigheid, zelfbeheersing, steun en structuur:
- Aanwezigheid gaat niet alleen over fysiek in dezelfde ruimte zijn, maar over een houding die uitstraalt “Ik ben je ouder, en ik blijf.” Dit is een van de krachtigste elementen binnen Geweldloos verzet: zichtbaar en voelbaar aanwezig zijn, zonder te dreigen of te domineren.
- Zelfbeheersing betekent dat de ouder stopt met reageren vanuit impuls of emotie. In plaats van direct te reageren op provocaties, ontstaat er ruimte om te vertragen. Het principe van “het ijzer smeden als het koud is” is hierin essentieel. Juist door niet mee te gaan in escalatie, doorbreek je de patronen waar Geweldloos verzet zich expliciet op richt.
- Steun is een vaak onderschatte factor. Veel ouders dragen hun zorgen alleen, uit schaamte of het idee dat ze het zelf moeten oplossen. Geweldloos verzet moedigt je aan dat isolement te doorbreken en uit te reiken naar de mensen om je heen. Door anderen te betrekken komt er niet alleen praktische hulp, maar ontstaat er vooral een gevoel van gedragen worden, zowel voor de ouder als voor het kind.
- Structuur tenslotte biedt houvast. Binnen Geweldloos verzet is structuur geen controlemiddel, maar een manier om veiligheid en voorspelbaarheid terug te brengen in het gezin.
Geen strijd, maar standvastigheid
Geweldloos verzet laat de klassieke machtsstrijd los. Het gaat niet om winnen of verliezen. Sterker nog, het idee dat je moet winnen van je kind blijkt vaak juist onderdeel van het probleem. Geweldloos verzet verschuift de focus naar standvastigheid. Ouders leren dat ze niet hoeven te winnen, maar dat het voldoende is om aanwezig te blijven en niet op te geven. Dat vraagt oefening, geduld en het verdragen van ongemak.
Als er zaken in het gezin al in meer of mindere mate uit de hand zijn gelopen, biedt Geweldloos verzet verschillende interventies die kunnen worden ingezet, zoals een aankondiging, een sit-in of het inschakelen van een steunnetwerk om deze houding zichtbaar te maken. Ze laten het kind ervaren dat de ouder er is, blijft en verantwoordelijkheid neemt. Maar ook als je deze interventies niet nodig hebt, als je geen grote problemen met je kind of in je gezin hebt, is het interessant om je in Geweldloos verzet te verdiepen. Er zit genoeg in voor iedere opvoeder om inspiratie uit te halen.
De relatie staat centraal
Een ander belangrijk uitgangspunt van Geweldloos verzet is dat de relatie met het kind altijd behouden blijft. Grenzen stellen en verbinden gaan hand in hand. Naast verzet tegen ongewenst gedrag is er expliciet aandacht voor herstel van contact. Dat kan in kleine gebaren zitten: een uitnodiging, een compliment, of simpelweg samen iets doen zonder voorwaarden.
Deze zogenaamde relatiegebaren zijn geen ‘beloningen’ als alternatief voor ‘straffen’, maar een essentieel onderdeel van Geweldloos verzet. Ze maken duidelijk dat het kind als persoon wordt gezien en gewaardeerd, ook als bepaald gedrag niet wordt geaccepteerd.
Geweldloos verzet en Geweldloze communicatie
Het Geweldloos verzet en Verbindend gezag van Haim Omer wordt regelmatig verward met de Geweldloze communicatie of Verbindende communicatie van Marshall Rosenberg. Dat is begrijpelijk, omdat de namen op elkaar lijken en beide benaderingen geworteld zijn in dezelfde principes van Nonviolence. Toch ligt de nadruk anders. Geweldloze communicatie richt zich vooral op zelfonderzoek, hoe we met elkaar spreken en naar elkaar luisteren. Geweldloze communicatie is ook niet specifiek gericht op kinderen of opvoeding. Geweldloos verzet richt zich wel specifiek op opvoeding en hoe je als ouder handelt wanneer gedrag grenzen overschrijdt.
Over onze trainingen voor ouders en professionals
Binnen Equanimity werken we in onze trainingen vanuit de principes van Geweldloze communicatie. In de cursus Ouderschap in Verbinding onderzoeken we met ouders hoe zij met meer bewustzijn en verbinding kunnen omgaan met hun kind en met zichzelf. Voor professionals bieden we de training Verbindende communicatie voor Jeugd- en gezinsprofessionals, waarin de focus ligt op de relatie met ouders, kinderen en collega’s binnen de context van de jeugd- en gezinszorg.
In beide trainingen staat de vraag centraal hoe je in verbinding kunt blijven, juist wanneer het spannend of moeilijk wordt. Tegelijk is het belangrijk om te benoemen dat dit geen trainingen zijn in Geweldloos verzet of Verbindend gezag. Hoewel er duidelijke raakvlakken zijn, ligt de nadruk bij ons op communicatie en relationele afstemming in bredere zin.
Tot slot (en een paar tips)
Geweldloos verzet vraagt dat je stopt met proberen je kind te controleren, en begint met jezelf te positioneren. Dat je aanwezig blijft, ook als het moeilijk is. Dat je grenzen stelt zonder de relatie op te geven. Het is geen snelle oplossing maar een shift van machteloosheid naar verantwoordelijkheid, van strijd naar standvastigheid en van alleen staan naar verbonden zijn.
Voor wie zich verder wil verdiepen in Geweldloos verzet en Verbindend gezag luister naar De Geweldloze Podcast of lees Moedig Ouderschap en Geweldloos verzet: Handleiding voor ouders. Deze boeken geven veel verdieping en praktische handvatten om zelf met Geweldloos verzet aan de slag te gaan.