Als we verbinding met onszelf of een ander willen, kunnen de processen van Geweldloze of Verbindende Communicatie ons daarbij helpen. Door onze eerste impulsen uit te stellen en de tijd te nemen om ons bewust te worden van wat er voor ons belangrijk is, groeit de ruimte tussen onze triggers en onze respons daarop. We krijgen meer vrijheid om een automatische reactie om te vormen tot een bewuste respons. Vanuit helderheid op onze behoeften kunnen we ervoor kiezen om onszelf empathie te geven (zelfcompassie), ons te verplaatsen in de ander (empathisch luisteren) of ons uit te spreken (eerlijk uiten). De vier elementen van Verbindende Communicatie — waarneming, gevoel, behoefte en verzoek — verhogen daarbij de kans op verbinding.
Toch zul je misschien hebben gemerkt dat het in de praktijk niet altijd zo werkt. Dat je woorden, ook al zijn ze helemaal ‘volgens het boekje’ toch niet zo aankomen als je had gehoopt. Of zelfs olie op het vuur blijken te zijn. Hoe komt dat en wat kun je er aan doen?
Soms klinken je woorden niet natuurlijk of passen ze niet bij wat je werkelijk voelt. Misschien wil de ander eerst zelf gehoord worden voordat er ruimte ontstaat voor jouw boodschap. En soms is iemand er simpelweg niet aan gewend dat je op deze manier praat. Hoe kun je geweldloze communicatie toepassen in de praktijk, zodat het natuurlijk klinkt?
Klassieke Giraffetaal versus ‘Street Giraffe’
Wanneer we zogenaamde ‘klassieke’ of ‘formele’ Giraffetaal gebruiken, volgen we het vierstappenmodel van Geweldloze Communicatie. We beginnen met een observatie, gevolgd door gevoelens en behoeften, en eindigen met een verzoek. Het oefenen met spreken volgens dit model is erg behulpzaam om ons de intentie, principes en kernelementen van Geweldloze Communicatie eigen te maken.
Wanneer je deze manier van spreken echter in de ‘echte wereld’ gebruikt, kunnen mensen soms vinden dat je raar of robotachtig praat. Er bestaat dan een risico dat je de verbinding met hen verliest, terwijl je juist verbinding wilde maken. Als voormalig muzikant vergelijk ik de elementen van Geweldloze Communicatie daarom ook wel met muzieknoten, akkoorden en toonladders. Je kunt ze allemaal leren en achter elkaar plakken, maar daarmee ontstaat nog niet vanzelf muziek die je raakt en waar iemand graag naar luistert.
Geweldloos communiceren op een natuurlijke manier
De ‘idiomatische’ methode, ofwel Street Giraffe, betekent dat je spreekt op een manier die natuurlijk aanvoelt voor jou en voor de persoon met wie je praat. Je gebruikt de principes van Geweldloze Communicatie vrijuit, met de intentie om verbinding te maken, en niet zozeer om het ‘goed’ volgens het boekje te doen.
Wanneer we oefenen met deze Geweldloze Communicatie-‘straattaal’, onderzoeken we hoe je een waarneming, gevoel, behoefte en verzoek kunt formuleren in woorden die als gewone spreektaal klinken. Ik zal een paar voorbeelden geven van hoe dit kan werken.
Stel je voor dat je in gesprek bent met iemand die ondertussen op zijn telefoon kijkt, terwijl jij graag verder wilt met je bezigheden. Je primaire reactie zou dan kunnen zijn: “Kunnen we dit gesprek even voeren zonder dat je de hele tijd op je telefoon kijkt? Ik heb nog meer te doen vandaag”.
Een voorbeeld van de ‘klassieke’ manier van jezelf uitspreken volgens Geweldloze Communicatie zou dan kunnen zijn:
“Als ik zie dat je op je telefoon kijkt terwijl we een gesprek voeren (waarneming), voel ik me onrustig (gevoel), omdat ik behoefte heb aan focus en voortgang (behoefte). Speelt er iets dat nu jouw aandacht vraagt? (verbindingsverzoek) Of ben je bereid je telefoon voor nu in je tas te stoppen? (actieverzoek)”.
Andere woorden gebruiken
Ik hoor regelmatig dat sommige mensen het woord ‘behoefte’ lastig vinden om te gebruiken of te horen. Er kleeft kennelijk iets aan van ‘behoeftig’ zijn. Ook het woord ‘gevoel’ vinden we soms spannend om te gebruiken. Als je die woorden niet wil gebruiken, zou je kunnen zeggen:
“Als ik zie dat je tijdens ons gesprek op je telefoon kijkt (waarneming), word ik onrustig (gevoel). Ik vind focus belangrijk, zodat ik verder kan (behoefte). Speelt er iets dat nu jouw aandacht vraagt? Of ben je bereid je telefoon voor nu in je tas te stoppen? (verzoek)”.
Mix & match
Je kunt ook de volgorde waarneming, gevoel, behoefte en verzoek loslaten en je woorden plaatsen in een volgorde die voor jou beter past. Bijvoorbeeld:
“Ik word onrustig (gevoel), want ik wil dit gesprek graag met focus voeren zodat ik verder kan (behoefte). Ik zie dat je tijdens ons gesprek op je telefoon kijkt (observatie). Zou je je telefoon in je tas willen doen, of is er iets anders dat nu jouw aandacht nodig heeft? (verzoek)”
Elementen weglaten
Je kunt ook elementen weglaten. Je doet bijvoorbeeld een ‘naakt verzoek’: een verzoek waarbij je niet alle vier de elementen benoemt. Je deelt alleen wat voor jou belangrijk is en wat je graag van de ander zou willen:
“Ik wil dit gesprek graag met focus voeren, zodat ik verder kan (behoefte). Zou je je telefoon in je tas willen doen, of is er iets anders dat nu jouw aandacht nodig heeft? (verzoek)”
Het voordeel hiervan is dat je boodschap korter en krachtiger wordt. Tegelijk hebben alle elementen een bepaalde functie. Wanneer je iets weglaat, mis je mogelijk een deel van die functie.
Wel of geen gevoelens delen?
Over het delen van gevoelens is ook van alles te zeggen. We leven in een samenleving waarin we gewend zijn om te horen dat alles iemands schuld is: óf het is jouw schuld, óf het is mijn schuld.
Binnen Geweldloze Communicatie koppelen we ons gevoel aan onze eigen behoeften. Ik voel me niet onrustig omdat jij op je telefoon kijkt, maar omdat ik graag focus en voortgang wil. Toch is dat niet altijd wat de ander hoort, hoe geweldloos we het ook formuleren. Kinderen kunnen bijvoorbeeld al snel denken dat zij verantwoordelijk zijn voor jouw gevoelens. Misschien vind je het in een bepaalde context, bijvoorbeeld op je werk, ongemakkelijk of niet passend om je gevoel te delen. Je kunt er dan voor kiezen het gevoel niet uit te spreken.
Een andere mogelijkheid is wat collega trainer Hester Macrander het ‘Gevoel+’ noemt. In plaats van de gevoelens te delen die horen bij een onvervulde behoefte, zoals onrust, irritatie of frustratie, benoem je het gevoel dat zou ontstaan wanneer je behoefte wél wordt vervuld. Als focus en voortgang jou bijvoorbeeld rustig en blij zouden maken, kun je zeggen:
“Ik zou er rustig en blij (Gevoel) van worden als we dit gesprek met focus kunnen voeren, zodat ik daarna weer verder kan (Behoefte).” Etc.
De intentie is verbinding
Kortom: de vier elementen van Geweldloze Communicatie zijn erg behulpzaam om helder te krijgen wat er voor jou en de ander belangrijk is. Ze helpen ons om de taal en principes van Geweldloze Communicatie aan te leren. Het zijn elementen die de kans op verbinding vergroten, zeker als we ze afzetten tegen de oordelen, quasi-gevoelens, strategieën en eisen waarmee we vaak hebben leren praten.
Er zijn geen regels die je ‘moet’ volgen tijdens een gesprek. Verbindende Communicatie is geen toverformule waarmee we verbinding kunnen afdwingen. Uiteindelijk gaat het niet om het ‘correct’ toepassen van een model. Het gaat om de intentie waarmee we het contact aangaan en om woorden te vinden die werkelijk bij jou en de situatie passen. Eerst oefen je met de noten, akkoorden en toonladders. Daarna ga je er prachtige muziek mee maken!