“Dat woord ‘Geweldloos’, ik weet het niet hoor, moeten we nou de hele tijd aardig tegen elkaar gaan doen ofzo?”. Niet zelden hoor ik een variant op deze zin bij aanvang van een training bij een bedrijf of organisatie. Kennelijk roept het woord een allergische reactie bij sommige mensen op. Bij doorvragen blijkt het vaak te maken te hebben met een behoefte aan authenticiteit, zelfexpressie en openheid. Zodra ik vertel dat mijn favoriete boek over Geweldloze communicatie de titel “Stop met aardig zijn” draagt, is de opluchting bij deze deelnemers vaak voelbaar.
Mede hierdoor wordt steeds vaker de term Verbindende communicatie gebruikt en daar is wat voor te zeggen. De term geweldloos zegt immers vooral iets over wat Geweldloze communicatie niet is, namelijke communiceren met geweld, terwijl de term Verbindende communicatie beter omschrijft wat het wel is: communicatie die gericht is op verbinding.
Toch hecht ik ook veel waarde aan het gebruik van de term Geweldloze communicatie. Voor mij doet het recht aan de traditie, de geest en het activisme van waaruit Nonviolent communication is ontstaan, en die Marshall Rosenberg inspireerde. In essentie gaat het woord Geweldloos niet alleen over fysieke of verbale agressie, maar om iets subtielers. Geweldloosheid verwijst naar een innerlijke houding van rust, vrede en compassie. Eerst naar onszelf, en van daaruit naar anderen en de wereld om ons heen.
Ahimsa, de oorsprong en betekenis van Geweldloosheid
Ahimsa, vaak vertaald als nonviolence of geweldloosheid, is een oud Sanskrietwoord dat letterlijk “de afwezigheid van de wens om schade toe te brengen” betekent. Ahimsa is een levenshouding die geworteld is in compassie, zorg en eerbied voor het leven. Het vraagt ons om meer te doen dan niet-gewelddadig zijn: het nodigt ons uit om actief een liefdevolle en verbindende aanwezigheid te cultiveren.
Binnen de yogafilosofie vormt Ahimsa het fundament van de yamas, de ethische richtlijnen van yoga, mooi beschreven door Deborah Adele in The Yamas & Niyamas. Adele benadrukt dat al onze hoop, vreugde en succes op losse schroeven staan als ze niet geworteld zijn in geweldloosheid. Ahimsa is een spiritueel ideaal maar ook een hele praktische wegwijzer voor hoe we met onszelf, anderen en de wereld omgaan.
Geweld herkennen we vaak in uitersten zoals oorlog of fysiek leed. Toch kent geweld ook subtielere vormen: gehaastheid, harde oordelen, zelfkritiek of scherpe woorden. Hoe we met onszelf omgaan, weerspiegelt zich direct in onze relaties. Wie mild en zorgzaam is voor zichzelf, kan diezelfde zachtheid en kracht ook doorgeven aan anderen. Ahimsa is een actieve keuze voor zorg, verbondenheid en moed.
Van King tot Thunberg: geweldloosheid als kracht
De kracht van nonviolence is zichtbaar in de grote sociale bewegingen van de vorige eeuw. Gandhi belichaamde Ahimsa in zijn strijd voor onafhankelijkheid, terwijl Martin Luther King Jr. de geest van geweldloosheid vertaalde in sociale transformatie door liefde en rechtvaardigheid. Marshall Rosenberg sloot met zijn werk Nonviolent Communication bewust aan bij deze traditie.
In onze tijd laat Greta Thunberg zien hoe nonviolence ook richting kan geven aan hedendaagse uitdagingen. Haar klimaatprotesten en acties tegen de genocide in Gaza zijn geworteld in geweldloosheid. Ze weigert haat terug te geven aan critici en kiest in plaats daarvan voor een stem die krachtig en tegelijk vreedzaam is. Greta laat zien dat geweldloosheid niet betekent dat je stil of passief bent, maar dat je met moed, compassie en onverzettelijke helderheid kunt spreken voor het leven in al zijn vormen.
Angst en moed
Een belangrijk obstakel voor geweldloosheid is angst. Angst doet ons wegkijken, aanvallen of onszelf beschermen met muren en bezittingen. Er zijn twee soorten angst: de instinctieve angst die ons in leven houdt, en de subtiele angst voor het onbekende die ons juist belemmert om volledig te leven. Wanneer we die tweede angst leren herkennen als iets wat vooral in onze verbeelding leeft, ontstaat ruimte voor moed en groei.
Geweldloosheid is dan ook in de eerste plaats een persoonlijk proces. Thomas D’Ansembourg (die van het boek ‘Stop met aardig zijn’) omschrijft dit mooi in zijn boek ‘Vrede kun je leren’. Het cultiveren van innerlijke moed helpt ons om geweldloosheid niet als passieve afwezigheid te zien, maar als actieve aanwezigheid van liefde, zorg en rechtvaardigheid. Nonviolence is een uitnodiging om te groeien naar een manier van zijn en communiceren die geweld overstijgt in onze woorden, intenties en gedrag.
Geweldloosheid in het dagelijks leven
Nonviolence is dus niet alleen een ideaal voor spirituele leiders of maatschappelijke bewegingen. Het is een dagelijkse beoefening die begint bij onszelf:
- Zelfzorg: compassie naar onszelf voorkomt dat we die leegte op anderen projecteren.
- Balans: innerlijke rust stelt ons in staat kalm te blijven, ook in uitdagende situaties.
- Moed: het durven aangaan van het onbekende opent de weg naar groei en verbinding.
- Authentieke communicatie: door eerlijk en empathisch te spreken, dragen we bij aan verbinding in plaats van verdeeldheid.
Geweldloosheid is een uitnodiging om onze beste versie van onszelf te zijn die begint bij de manier waarop we onszelf benaderen en die onderdeel is van een kracht die gemeenschappen en samenlevingen kan transformeren. Nonviolence is niet de afwezigheid van geweld, maar de aanwezigheid van moed, compassie en liefde. Het is een pad dat ons herinnert aan onze gezamenlijke verantwoordelijkheid: een wereld scheppen waarin zorg, rechtvaardigheid en verbinding centraal staan.
Foto’s: de arrestatie van Dr. Martin Luther King in Montgomery (Charles Moore, 1958) en die van Greta Thunberg in Den Haag (Raymon van Flymen, 2024).